محاسبه تعداد بلوک هبلکس و چسب در هر متر مربع (فرمول دقیق مهندسی)

سلام به شما که قصد دارید خانه‌ای مدرن بسازید یا مدیریت یک پروژه ساختمانی را بر عهده گرفته‌اید! یکی از بزرگترین دغدغه‌های هر سازنده‌ای (چه کسی که می‌خواهد یک ویلای نقلی بسازد و چه کسی که برج می‌سازد)، این است که: «دقیقاً چقدر مصالح بخرم که نه پولم هدر برود و نه کارم لنگ بماند؟»

در زمان‌های قدیم، محاسبه مصالح بیشتر شبیه به حدس و گمان بود. معمارِ قدیمی نگاهی به ساختمان می‌انداخت و می‌گفت: «فعلاً دو کامیون آجر و ده پاکت سیمان بخر تا ببینیم چه می‌شود!»

اما امروز، با توجه به قیمت بالای مصالح، دیگر نمی‌توانیم با این روشِ چشم‌بسته کار کنیم. خوشبختانه، بلوک‌های مدرن هبلکس (AAC) مثل قطعات «لگو» (Lego) هستند.

آن‌ها آن‌قدر دقیق و صاف در کارخانه برش می‌خورند که می‌توانیم با یک ضرب و تقسیم بسیار ساده، تعداد دقیق آن‌ها را برای هر دیواری محاسبه کنیم. 

در این مقاله از سایت ایران تبلکس، می‌خواهیم پیچیده‌ترین فرمول‌های مهندسی را به ساده‌ترین زبان ممکن برای شما باز کنیم تا خودتان به راحتیِ آب خوردن، محاسبه تعداد بلوک هبلکس در هر متر مربع و حتی مقدار چسب مورد نیازتان را حساب کنید.

با ما همراه باشید.

چرا برآورد و محاسبه تعداد بلوک هبلکس در پروژه‌ها تا این حد حیاتی است؟

بیایید قبل از اینکه سراغ اعداد و ماشین حساب برویم، ببینیم اصلاً چرا باید این‌قدر روی محاسبه دقیق وسواس داشته باشیم؟

چرا نمی‌توانیم فقط یک مقدار حدودی سفارش دهیم و کار را شروع کنیم؟

در ساخت‌وسازهای امروزی، خرید مصالح دقیقاً مثل پختن یک غذای گران‌قیمت برای یک مهمانی بزرگ است. اگر مواد اولیه را زیاد بخرید، اضافه می‌آید و خراب می‌شود؛ اگر کم بخرید، آبرویتان جلوی مهمان‌ها می‌رود!

در کارگاه ساختمانی هم ما با دو خطر بزرگ روبه‌رو هستیم:

۱. جلوگیری از هزینه‌های اضافی و توقف پروژه (مدیریت پول شما)

سناریوی اول: وقتی زیاد از حد می‌خریم (خرید مازاد)

تصور کنید شما بدونمحاسبه تعداد بلوک هبلکس ، فقط برای اینکه خیالتان راحت باشد، ۲۰ پالت بلوک هبلکس اضافه‌تر از نیازتان سفارش می‌دهید. بلوک‌های باکیفیتی مثل محصولات تبلکس، روی پالت‌های چوبیِ بسیار مرتب چیده شده و با پلاستیک بسته‌بندی شده‌اند.

حالا این ۲۰ پالت اضافه وارد کارگاه شما می‌شود. چه اتفاقی می‌افتد؟

اولاً، شما پول نقد و ارزشمند خود را بابت مصالحی داده‌اید که اصلاً به آن نیازی نداشته‌اید (خوابِ سرمایه).

دوماً، کارگاه ساختمانی جای محدودی دارد. این پالت‌های اضافه مثل مهمان‌های ناخوانده، دست و پای کارگران را می‌بندند.

فردا می‌خواهید گچ و خاک بیاورید یا لوله‌های تاسیسات را خالی کنید، اما می‌بینید جای خالی ندارید! مجبور می‌شوید به کارگر پول بدهید تا این بلوک‌های سنگین را مدام از این گوشه به آن گوشه جابه‌جا کند.

در نهایت هم در انتهای پروژه، این بلوک‌های اضافه یا باید با ضرر فروخته شوند یا به عنوان نخاله دور ریخته شوند.

سناریوی دوم: وقتی کمتر از نیاز می‌خریم (کابوس کمبود مصالح)

این حالت حتی از حالت قبل هم دردناک‌تر است! فرض کنید تیم دیوارچینیِ شما با سرعت و انرژی در حال کار هستند. بنّا و کارگران روی داربست ایستاده‌اند و ناگهان ساعت ۱۱ صبح، بلوک هبلکس یا چسب مخصوص آن تمام می‌شود.

فکر می‌کنید چه اتفاقی می‌افتد؟ بنّا وسایلش را جمع می‌کند و به خانه می‌رود؟

خیر! شما موظف هستید دستمزد آن روزِ استادکار و کارگران را به طور کامل پرداخت کنید، در حالی که آن‌ها نشسته‌اند و چای می‌خورند، چون مصالحی برای کار کردن ندارند! (به این حالت در مهندسی «خوابِ پروژه» می‌گویند).

از طرف دیگر، شما با کارخانه تماس می‌گیرید تا فقط ۲ پالت بلوک برایتان بفرستند. کرایه یک کامیون کامل را باید پرداخت کنید تا فقط همان مقدار کم را برای شما بیاورد، که اصلاً صرفه اقتصادی ندارد.

می‌بینید؟ با یک ضرب و تقسیم ساده که در ادامه یاد می‌گیریم، می‌توانید جلوی هدر رفتن ده‌ها میلیون تومان پول خود را بگیرید.

۲. تفاوت محاسبه تعداد بلوک هبلکس  در دیوارهای داخلی (پارتیشن) و خارجی (نما)

حالا که متوجه اهمیت موضوع شدیم، باید یک نکته بسیار مهمِ دیگر را هم یاد بگیریم که خیلی از افراد تازه‌کار در آن اشتباه می‌کنند.

در یک ساختمان، ما دو نوع دیوار داریم. دیوارهای پیرامونی (مثل دیوارهایی که روبه‌روی کوچه، حیاط یا خیابان هستند) و دیوارهای داخلی (مثل دیواری که اتاق خواب را از پذیرایی جدا می‌کند).

رفتار ما با این دو دیوار نباید یکسان باشد، دقیقاً مثل لباس پوشیدن ما در خانه و بیرون از خانه!

• دیوارهای خارجی (پیرامونی): دیوارِ لباس زمستانی!

  دیوارهای دورِ تا دورِ ساختمان، وظیفه بسیار سنگینی دارند. آن‌ها باید جلوی سرمای زمستان، گرمای تابستان و سروصدای خیابان را بگیرند. اداره نظام مهندسی هم قانونی به نام «مبحث ۱۹» دارد که شما را مجبور می‌کند ساختمانتان را عایق کنید. برای این دیوارها، ما باید از بلوک‌های ضخیمِ هبلکس (معمولاً ضخامت ۱۵ یا ۲۰ سانتی‌متر) استفاده کنیم تا بدون نیاز به پشم سنگ یا فوم، خانه کاملاً عایق شود.

• دیوارهای داخلی (تیغه‌ها): دیوارِ لباس راحتی!

  دیواری که داخل خانه است و مثلاً اتاق خواب را از آشپزخانه جدا می‌کند، نیازی به عایق بودن در برابر سرمای بیرون ندارد. وظیفه این دیوار فقط جداسازی فضا و جلوگیری از عبور صداست. اگر شما بیایید و برای داخل خانه هم از بلوک ضخیم ۱۵ سانتی‌متری استفاده کنید، در واقع دارید فضای مفید و متراژِ اتاق‌هایتان را کوچک می‌کنید! برای داخل خانه، همیشه از بلوک‌های نازک‌تر (با ضخامت ۱۰ سانتی‌متر و گاهی ۸ سانتی‌متر) استفاده می‌کنیم.

چرا این تفاوت مهم است؟

چون بلوکِ ۱۵ سانتی‌متری بسیار کلفت‌تر و سنگین‌تر از بلوکِ ۱۰ سانتی‌متری است. بنابراین، در یک پالتِ ارسالی از کارخانه، تعداد کمتری از بلوک‌های ضخیم جا می‌گیرد.

پس شما در زمان محاسبه تعداد بلوک هبلکس ، باید بدانید که دیوارهای بیرونی‌تان چند متر است و برای آن‌ها ضخامت ۱۵ سانت سفارش دهید، و دیوارهای داخلی‌تان چند متر است و برای آن‌ها ضخامت ۱۰ سانت سفارش دهید.

(نگران نباشید، در بخش‌های بعدی به صورت جدولی و کاملاً راحت این را به شما نشان می‌دهم).

فرمول طلایی محاسبه تعداد بلوک هبلکس در هر متر مربع (جادوی ریاضی)

خب، حالا وقت آن است که آستین‌ها را بالا بزنیم و یک ماشین حساب ساده برداریم. اصلاً نترسید، هیچ فرمول پیچیده، رادیکال یا سینوس و کسینوسی در کار نیست! همه‌چیز فقط در یک ضرب و تقسیم کلاس اول ابتدایی خلاصه می‌شود.

خوبیِ بزرگِ بلوک‌های تبلکس این است که ابعادشان کاملاً استاندارد و میلی‌متری است. پس اگر مساحت یک بلوک را بدانیم، به راحتی می‌توانیم کل دیوار را محاسبه کنیم.

فرمول محاسبه تعداد بلوک هبلکس بر اساس ابعاد استاندارد بلوک (طول و ارتفاع)

بیایید یک بلوک هبلکس استاندارد را در ذهنمان تصور کنیم. فرقی نمی‌کند بلوک شما چقدر ضخامت و کلفتی دارد (چه ۱۰ سانت باشد چه ۲۰ سانت)، وقتی روبه‌روی دیوار می‌ایستید و به نمایِ بلوک نگاه می‌کنید، طول و ارتفاعِ همه آن‌ها ثابت است:

• طول هر بلوک: همیشه ۶۰ سانتی‌متر است.

• ارتفاع هر بلوک: همیشه ۲۵ سانتی‌متر است.

قدم اول: مساحتِ یک دانه بلوک چقدر است؟

برای پیدا کردن مساحت یک مستطیل، طول را در عرض (یا همان ارتفاع) ضرب می‌کردیم، درست است؟ فقط قبل از ضرب کردن، بیایید سانتی‌مترها را به متر تبدیل کنیم تا کارمان راحت شود.

۶۰ سانتی‌متر می‌شود ۰.۶ متر.

۲۵ سانتی‌متر می‌شود ۰.۲۵ متر.

حالا این دو را در هم ضرب می‌کنیم:

$0.6 \times 0.25 = 0.15$

یعنی نمای هر دانه بلوک هبلکس، دقیقاً ۰.۱۵ متر مربع (پانزده صدم متر مربع) از سطح دیوارِ شما را می‌پوشاند.

قدم دوم: در یک متر مربع دیوار، چند دانه بلوک جا می‌گیرد؟

یک مربعِ فرضی روی دیوار بکشید که طولش یک متر و ارتفاعش هم یک متر باشد (این می‌شود یک متر مربع). حالا می‌خواهیم ببینیم چند عدد از آن بلوک‌های ۰.۱۵ متری در این مربع جا می‌شوند. کافیست عدد ۱ را تقسیم بر ۰.۱۵ کنیم:

$1 \div 0.15 = 6.66$

یک کشف بزرگ!

عدد به دست آمده ۶.۶۶ است. این عدد را در ذهنتان قاب بگیرید و روی دیوار کارگاهتان بنویسید! این یعنی برای چیدن هر یک متر مربع دیوار در پروژه شما، به صورت دقیق به ۶.۶۶ عدد بلوک هبلکس نیاز دارید.

فرمول بسیار ساده و نهایی برای محاسبه کل دیوارهای ساختمان:

مساحت دیوار (به متر مربع) ضرب‌در عدد ۶.۶۶ = تعداد بلوک مورد نیاز شما

مثال عملی برای اینکه کاملاً جا بیفتد:

فرض کنید شما یک دیوار بین دو اتاق دارید. با متر اندازه می‌گیرید؛ طول دیوار ۴ متر است و ارتفاع آن از کف تا زیر سقف ۳ متر است.

۱. مساحت این دیوار چقدر است؟ (۴ ضربدر ۳ می‌شود ۱۲ متر مربع).

۲. چند عدد بلوک برای این دیوار می‌خواهیم؟ کافیست ۱۲ را در عدد جادویی خودمان (۶.۶۶) ضرب کنیم.

$12 \times 6.66 = 79.9$

تقریباً ۸۰ عدد بلوک! به همین راحتی شما توانستید مثل یک مهندس کارکشته، بلوک‌های یک دیوار را محاسبه کنید!

ضریب پرتی مصالح (Waste Factor)؛ چند درصد باید اضافه‌تر بخریم؟

در دنیای رویاییِ روی کاغذ، محاسبات ما با همان عدد ۶.۶۶ تمام می‌شود. اما کارگاه ساختمانی، روی کاغذ نیست! در دنیای واقعی، ما با یک پدیده همیشگی به نام «پرت مصالح» یا «ضایعات» سروکار داریم.

اگر یادتان باشد در زمان استفاده از آجرهای سفالیِ قرمز رنگ، وقتی کامیون آجرها را خالی می‌کرد (کمپرسی می‌کرد)، صدای شکستن آجرها تا چند خیابان آن‌طرف‌تر می‌رفت! گاهی ۱۰ تا ۱۵ درصد آجرها همان اول کار خاکشیر می‌شدند.

بنّا هم وقتی می‌خواست یک آجر را نصف کند، با تیشه روی آن می‌زد و نصف آجر پودر می‌شد. به همین دلیل در آجر سفال همیشه می‌گفتند ۱۵ درصد بیشتر بخر!

اما معجزه هبلکس (AAC) اینجاست:

بلوک‌های هبلکس کاملاً باشخصیت و محترمانه وارد کارگاه می‌شوند!

کارخانه تبلکس آن‌ها را با نظم و ترتیبِ خاصی روی پالت‌های چوبی می‌چیند، دور آن‌ها را با پلاستیک‌های ضخیم حرارتی (شرینک) می‌پوشاند و تسمه‌کشی می‌کند.

وقتی این پالت‌ها با جرثقیل یا لیفتراک تخلیه می‌شوند، حتی یک دانه بلوک هم لب‌پر نمی‌شود. پس پرتیِ زمان تخلیه بار، عملاً «صفر» است.

حالا در زمان اجرا چطور؟

وقتی بنّا به گوشه دیوار یا کنار ستون می‌رسد و می‌بیند یک بلوک کامل جا نمی‌شود، اصلاً از تیشه استفاده نمی‌کند.

بلوک هبلکس ساختاری شبیه به چوبِ نرم دارد. بنّا با یک اره دستیِ ساده (مثل اره نجاری) بلوک را دقیقاً به همان اندازه‌ای که می‌خواهد می‌بُرد.

تکه‌ی باقی‌مانده هم دور ریخته نمی‌شود! چون صاف بریده شده، بنّا آن را نگه می‌دارد و در ابتدایِ رجِ بعدی از آن استفاده می‌کند.

پس ضریب پرتی هبلکس چقدر است؟

با وجود تمام این مزایا، باز هم در گوشه و کنار کار، برش‌های کوچک و غیرقابل استفاده‌ای به وجود می‌آید. مهندسان حرفه‌ای، ضریب پرتی بلوک هبلکس را بین ۳ تا نهایتاً ۵ درصد در نظر می‌گیرند.

چگونه این ۳ تا ۵ درصد را در فرمول خودمان لحاظ کنیم؟ (بسیار ساده)

بیایید به همان مثال قبلی برگردیم. دیواری داشتیم که ۱۲ متر مربع بود و حساب کردیم که ۸۰ عدد بلوک نیاز دارد. حالا برای اینکه خیالمان راحت باشد و وسط کار بلوک کم نیاوریم، می‌خواهیم ۵ درصد هم به عنوان پرتیِ کارگاه به آن اضافه کنیم.

کافیست عدد ۸۰ را در ۱.۰۵ ضرب کنید. (ضرب‌در ۱.۰۵ یعنی همان خودِ عدد به اضافه‌ی ۵ درصدش).

$80 \times 1.05 = 84$

تمام! شما برای آن دیوار دقیقاً باید ۸۴ عدد بلوک سفارش دهید. نه یک دانه بیشتر، نه یک دانه کمتر.

یک راز کوچک کارگاهی: اگر نقشه خانه شما خیلی ساده و چهارگوش است (دیوارهای صاف و طولانی دارد)، ضریب پرتی را همان ۳ درصد بگیرید.

اما اگر معمارِ شما از طرح‌های عجیب‌وغریب استفاده کرده، زوایای کج در خانه دارید، و تعداد پنجره‌ها و درها خیلی زیاد است (که نیاز به برش‌کاری زیادی دارد)، حتماً ضریب پرتی را روی ۵ درصد تنظیم کنید تا با مشکل کمبود مصالح مواجه نشوید.